Zaburzenia mowy po udarze mózgu

Udar mózgu może być przyczyną wystąpienia dwóch rodzajów zaburzeń mowy. Są to : afazja i dyzartia. Dyzartia zakłóca głównie mechanizmy artykulacyjne mowy (pacjent mówi niewyraźnie, może mieć problemy z wytwarzaniem głosu). Podłożem dyzartii jest upośledzenie funkcji samego aparatu wykonawczego mowy, czyli mięśni, warg, języka, podniebienia, gardła i krtani. Terapia dyzartii obejmuje ćwiczenia usprawniające narządy mowy, ćwiczenia oddechowe i fonacyjne. Udar mózgu jest najczęstszą przyczyną zaburzeń mowy o typie afazji. Afazja to spowodowane uszkodzeniem obszaru mowy półkuli dominującej mózgu całkowite lub częściowe zaburzenie mechanizmów programujących czynności porozumiewania się językowego (mówienia lub/i rozumienia) u człowieka, który już uprzednio czynności te opanował. U większości ludzi praworęcznych półkulą dominującą dla mowy jest półkula lewa, stąd po jej uszkodzeniu pojawiają się zaburzenia afatyczne, często towarzyszy im niedowład prawej połowy ciała. W lewej półkuli mózgu zlokalizowanych jest kilka ośrodków mowy. Zależnie od tego, który z nich zostanie uszkodzony w wyniku udaru, obserwujemy zupełnie różne zaburzenia. Najogólniej można powiedzieć, że uszkodzenia przednich części mózgu powodują różnego typu trudności w wypowiadaniu się (afazja motoryczna, ruchowa). Chorzy mają względnie dobrze zachowane rozumienie mowy słyszanej, przy bardzo nasilonych trudnościach w mówieniu. Niektórym pacjentom już samo artykułowanie głosek może sprawiać ogromne trudności, innym łączenie głosek w wyrazy — mowa ich jest bardzo spowolniona, pozbawiona płynności i intonacji. Jeszcze inni nie potrafią budować dłuższych, rozwiniętych wypowiedzi, mimo że nie mają żadnych trudności w powtarzaniu nawet dłuższych zdań. Przeciwstawna sytuacja ma miejsce wtedy, gdy uszkodzenie dominującej półkuli mózgu umiejscowione jest w tylnych częściach obszaru mowy. Chorzy z takim uszkodzeniem największe trudności napotykają w zakresie rozumienia tego co się do nich mówi (afazja sensoryczna, czuciowa). Przy głębokich zaburzeniach w ogóle nie rozumieją mowy innych osób, mimo że mają dobry słuch fizyczny (jest to sytuacja zbliżona do takiej, kiedy słyszymy obcy język), co uniemożliwia nawiązanie z nimi jakiegokolwiek kontaktu słownego. W lżejszych przypadkach chorzy mogą rozumieć proste polecenia, natomiast niezrozumiałe pozostają bardziej złożone, dłuższe konstrukcje słowne. Pacjenci w tej grupie mówią bardzo płynnie. Może wystąpić u nich tendencja do nadmiernej ekspresji werbalnej (słowotok), pojawiają się słowa nie występujące w naszym języku, tzw. neologizmy (np. łyżeczka – żegotka, latarka – kasarka), często chorym brakuje potrzebnych słów, zamieniają je na inne (krzesło – stolik), stosują omówienia (parasol – jak pada deszcz, łóżko – co się śpi) lub inne zabiegi. Fakt takiego zróżnicowania objawów afazji wykorzystuje się w rehabilitacji stosując odmienne metody terapii w zależności od tego, które miejsce obszaru mowy uległo zniszczeniu. W przypadku rozległego uszkodzenia obszaru mowy występuje najczęściej afazja mieszana, która jest połączeniem opisanych wyżej, lub afazja całkowita, kiedy pacjent ma zniesioną zarówno zdolność mówienia, jak i rozumienia mowy. Afazja w sposób bardzo dotkliwy zaburza komunikację pacjenta z otoczeniem, tym bardziej, że w większości przypadków występuje ona w połączeniu z zaburzeniami czytania i pisania, więc i te drogi porozumienia zostają przerwane. Rehabilitacja mowy po udarze mózgu to proces długotrwały, trwający często wiele miesięcy, nawet lat. Zaburzenia mowy nie ustępują całkowicie, jednak chory, pomimo afatycznych zaburzeń mowy, może zupełnie dobrze komunikować się z otoczeniem. Skuteczność terapii zależy m.in. od wielkości i miejsca uszkodzenia mózgu, od wieku chorego, fizycznego i psychicznego stanu pacjenta oraz jego cech przedchorobowych. Bardzo ważny jest również podjęty czas reedukacji, oczywiście im wcześniej, tym lepiej. Istotnymi czynnikami sukcesu są odpowiedni dobór metod terapii i wreszcie właściwe postawy osób bliskich (ich cierpliwość, wspieranie i zachęcanie chorego do pracy, współuczestniczenie w reedukacji). Terapią zaburzeń mowy po udarze mózgu zajmuje się logopeda, najlepiej specjalista w dziedzinie neurologopedii. Początkowo odbywa się ona na oddziałach neurologii i neurochirurgii, następnie w ośrodkach i na oddziałach rehabilitacji neurologicznej lub w poradniach logopedycznych.

Post a Reply

Top